Voor organisaties · Ontwikkeling
Prestaties blijven achter: past het werk bij de talenten?
Jan Hooikammer5 min lezen

Medewerkers weten door hun functionerings- en beoordelingsgesprekken goed wat er van hen verwacht wordt. Blijven de prestaties achter, dan gebeurt er vaak niets. Dat meldt Personeelsnet op 17 november 2026, naar aanleiding van onderzoek van HR-platform Culture Amp.
Culture Amp keek naar gegevens van 3.807 organisaties met samen ongeveer 2,3 miljoen medewerkers. Wereldwijd vindt slechts de helft van de medewerkers dat ondermaatse prestaties openlijk worden besproken. Het zijn internationale cijfers, dus ik gebruik ze als achtergrond.
Waarom verandert er na een functioneringsgesprek zo weinig?
Omdat het gesprek zelf al als resultaat voelt. Het formulier is ingevuld, het verslag staat in het dossier en de cyclus is rond. Personeelsnet beschrijft dat het voeren en vastleggen van gesprekken belangrijker kan worden dan wat er daarna mee gebeurt.
Bij organisaties met een volle agenda kom ik dit geregeld tegen. Meestal komt het door een paar dingen bij elkaar:
• Het gesprek over achterblijvende prestaties is lastig, dus het schuift door naar het volgende beoordelingsmoment.
• De leidinggevende weet niet precies welke beslissingen ze zelf mag nemen. Volgens het onderzoek denkt de bedrijfsleiding vaker dan managers dat dit duidelijk is.
• Niemand heeft afgesproken wie de voortgang bewaakt en wie de medewerker aanspreekt.
• De administratie kost zoveel tijd dat afronden zwaarder weegt dan bijsturen.
Hoe zorg je dat een functioneringsgesprek iets oplevert?
Een afspraak waar je op terug kunt komen.
Personeelsnet noemt een paar praktische stappen: maak doelen concreet, blijf tussentijds in gesprek, maak verantwoordelijkheden duidelijk, beperk de formulieren tot wat nodig is en ondersteun managers bij moeilijke gesprekken.
Daar voeg ik zelf één ding aan toe:
plan na vier tot zes weken een kort moment om te kijken hoe het gaat. Dan merk je snel of de afspraak werkt, en niet pas na een jaar, wanneer er niets meer aan te sturen valt.
Het gesprek gaat ook niet alleen over wat de medewerker moet verbeteren. Zijn de doelen haalbaar?
Heeft ze genoeg tijd, opleiding en bevoegdheid? Passen de verwachtingen nog bij het werk? Op de themapagina Ontwikkeling lees je hoe wij daar met organisaties naar kijken.
Wat als een medewerker weet wat er verwacht wordt en het toch niet haalt?
Dan is het goed om een andere vraag te stellen dan "wat moet je beter doen?".
Kan ze het niet, wil ze het niet, of past het werk niet bij haar? Dat zijn drie verschillende gesprekken. In een jaargesprek wordt dat onderscheid zelden gemaakt.
Kan ze het niet, dan helpen opleiding, begeleiding en vlieguren.
Wil ze het niet, of past het werk niet, dan zeggen talenten vaak meer dan het verslag, want talenten zegt ook iets over ervaring en motivatie.
Welke talenten verklaren achterblijvende prestaties?
Hier komen talenten in beeld.
De Top5 talenten van een medewerker laten zien hoe ze van huis uit denkt en handelt. Dat gaat vaak bijna vanzelf, en juist daardoor denkt iemand dat het voor iedereen zo werkt. Als jij als leidinggevende de Top5 van een medewerker kent, kun je een doel zo formuleren dat ze het op haar eigen manier kan halen. Dat scheelt een hoop gedoe, want je stuurt dan op de route die bij haar past en niet op die van jezelf.
Daarnaast zijn er twee soorten talenten die achterblijvende prestaties kunnen verklaren:
• Risico talenten staan op plek 6 tot en met 10 en lijken sterk op je Top5. Iemand is er goed in, wordt erom gewaardeerd en krijgt er steeds meer werk voor, tot het ongemerkt energie kost. Prestaties die zakken kunnen het eerste zichtbare teken zijn.
• Lage Energie talenten zijn taken die je beter anders organiseert. Je kunt je er zelfs aan gaan ergeren. Medewerkers vinden dat werk vaak belangrijk, ze moeten het alleen niet zelf uitvoeren.
Neem de combinatie Vakman, Bewaker en Drager. Die drie bij elkaar wijzen nogal eens op perfectionisme en op meer verantwoordelijkheid dragen dan goed voor je is. Dan kan het zijn dat iemand juist veel doet en het nooit goed genoeg vindt om los te laten. Dat is een mogelijke verklaring, en in het gesprek merk je of het klopt.
Wat doe je als het werk niet bij de talenten van een medewerker past?
Dan ga je eerst kijken wat er op die plek van haar gevraagd wordt. Kijk daarbij ook naar de thema's.
De 30 talenten vallen in 6 thema's, en die laten zien in welke rol iemand het makkelijkst functioneert. Staan de meeste talenten van een medewerker in faciliterend en procesmatig, terwijl de functie vooral vraagt om sturen en beslissen, dan wringt het, hoe duidelijk de verwachtingen ook zijn.
Voor Lage Energie talenten zie ik vier uitwegen:
• ermee stoppen: soms merkt niemand het, en anders heb je een goed gesprek
• taken ruilen in het team
• iemand inhuren
• de taak doen vanuit een Top5 talent
Neem een Strijder die Uitvoerder als Lage Energie talent heeft en samen met één collega 1500 stoelen moet neerzetten. Die maakt er een wedstrijd van. Zo gebruikt ze haar Top5 om een taak te doen die ze anders zou uitstellen.
In een team helpt het om te zien wie elkaar aanvult. Wat de een zwaar vindt, geeft een ander vaak juist energie.
Bij TalentDiggers zeggen we: Maximaliseer de Top5 talenten. Balanceer de Risico talenten en minimaliseer de Lage Energie talenten.
Hoe begin je een gesprek over achterblijvende prestaties zonder dat het een afrekening wordt?
Ik stel eerst een open vraag en luister dan door, want wie meteen met een oplossing komt, hoort de oorzaak niet. Plan daarna een tweede gesprek om samen naar oplossingen te kijken. Bijvoorbeeld: "Wat in je werk geeft je energie, en wat kost je moeite?" Of: "Wat maakt dit op dit moment zwaar, en waar kan ik je bij helpen?"
Zo'n vraag laat de ruimte aan de ander om te vertellen wat er speelt. Dat is ook wat ik bedoel in de blog Medewerker zegt steeds minder in overleg: wat doe je?
Weet je wie er voor je zit, dan kun je dit gesprek veel beter voorbereiden. In de blog Goed in je werk, maar past het bij je talenten? lees je waarom iemand goed kan presteren in werk dat weinig van haar talenten vraagt, en waarom dat op termijn kan wringen.
Hoe helpt het Talentportaal bij een gesprek over prestaties?
Medewerkers doen de Talententest (92 vragen, 15 minuten, 30 talenten in 6 thema's).
Leidinggevenden zien in het Talentportaal de talenten van hun team, en op het teambord zie je in één blik wie elkaar aanvult. Heb je een vraag over één medewerker of over het hele team?
Coach Jan 24/7, de digitale coach (AI), denkt dag en nacht met je mee. Wat jij met de coach bespreekt, krijgt de medewerker niet te zien, en jij ziet ook niet wat de medewerker bespreekt.
Daarmee ga je voorbereid een lastig gesprek in, en dat is vaak het verschil tussen uitstellen en doen. Daarna is een persoonlijk gesprek een goede keuze, omdat een talentcoach samen met jou doorvraagt op wat de talenten en Coach Jan laten zien. Zo hoor je ook wat er tussen de regels door speelt.
Wil je weten hoe dit in jouw organisatie werkt? Plan een demo en ga veertien dagen zelf aan de slag met het Talentportaal.
Veelgestelde vragen
Wat doe je als een medewerker onder verwachting presteert?
Ga eerst na of ze het niet kan, niet wil, of dat het werk niet bij haar talenten past. Stel een open vraag, luister door en plan daarna een tweede gesprek om samen naar oplossingen te kijken. Maak een concrete afspraak en kijk na vier tot zes weken hoe het gaat.
Hoe zorg je dat een functioneringsgesprek tot betere prestaties leidt?
Maak doelen concreet, spreek af wie de voortgang bewaakt en plan een kort tussentijds moment na vier tot zes weken. Kijk ook of de doelen haalbaar zijn en of de medewerker genoeg tijd, opleiding en bevoegdheid heeft.
Wat is het verschil tussen Top5, Risico en Lage Energie talenten?
De Top5 talenten laten zien wat iemand vanzelf doet en waar ze energie van krijgt. De Risico talenten zijn talenten die ook hoog scoren, Je kunt ze goed maar vragen onbewust energie. Zet je deze talenten teveel in dan is er een grotere kans op een bore- of burnout. Lage Energie talenten laten zien welk werk je beter anders organiseert en ruilt in je team.
Hoe werkt de Talententest van TalentDiggers?
Medewerkers beantwoorden 92 vragen in ongeveer 15 minuten. De uitslag laat zien welke van de 30 talenten in 6 thema's iemands Top5, Risico en Lage Energie talenten zijn. Leidinggevenden zien de talenten van hun team in het Talentportaal en kunnen met Coach Jan 24/7 het gesprek voorbereiden.

Geschreven door Jan Hooikammer
NOLOC-erkend loopbaancoach en oprichter van TalentDiggers. Helpt sinds 2013 mensen en teams werken vanuit talent.




